زنای فرد نابالغ از مباحث مهم در فقه و حقوق کیفری شناخته میشود که به دلیل حساسیت موضوع، قواعد خاصی بر آن حاکم است. اصل زنا به عنوان عملی ممنوع و شدیداً نکوهش شده با مجازات حدی همراه میشود؛ اما نابالغ به دلیل نرسیدن به سن شرعی، شرایط متفاوتی دارد. با توجه به اهمیت این مبحث، ما در این صفحه به بررسی این جرم و روشهای اثبات آن میپردازیم. همچنین موضوعاتی مانند حکم و مجازات فرد نابالغ و زنای محصنه با نابالغ را بررسی میکنیم؛ پس پیشنهاد میکنم تا انتها با بهترین وکیل پایه یک دادگستری بمانید و این اطلاعات را از دست ندهید.
موسی الرضا میر وکیل پایه یک دادگستری
وکالت و مشاوره تخصصی در دعاوی کیفری
شماره تماس جهت تعیین وقت مشاوره
جرم زنای فرد نابالغ
زنای فرد نابالغ در فقه و قانون مجازات اسلامی بسیار مورد نکوهش و توجه قرار گرفته است؛ چراکه زنا به عنوان یکی از شدیدترین جرائم شرعی و اجتماعی مقرر شده و در اکثر موارد با سنگینترین کیفرها مانند سنگسار یا اعدام مواجه میشود.
در منابع فقهی زنا به اقسامی چون زنای محصنه، زنای غیرمحصنه، زنای با محارم و زنای به عنف تقسیم میشود. در تمامی این موارد تحقق شرایط خاص از جمله دخول تا حد مقرر شده و اثبات شرعی ضروری است تا بتوان گفت جرم واقع شده و قابلیت مجازات دارد. اهمیت بررسی زنا در افراد نابالغ از آن جهت است که شخص هنوز به سن بلوغ شرعی نرسیده و در نتیجه احکام کیفری متفاوتی بر این جرم متحمل میشود.
قانونگذار در تبصره ۲ ماده ۲۲۲ قانون مجازات اسلامی به صراحت بیان کرده که در صورت وقوع زنای فرد نابالغ، اصل جرم زنا محقق میشود؛ اما نابالغ به دلیل فقدان مسئولیت کیفری، مشمول حدود شرعی قرار نمیگیرد و تنها به اقدامات تامینی و تربیتی محکوم خواهد شد.
این حکم بر مبنای اصل مسئولیت کیفری مبتنی بر بلوغ وضع شده است. بدین معنا که اگر چه رفتار فرد نابالغ واجد وصف مجرمانه است، اما امکان اجرای حدودی همچون رجم (سنگسار) یا اعدام نسبت به او وجود ندارد. در واقع قانونگذار خواسته تا از نابالغ حمایت شود و به جای مجازات شدید، اصلاح و تربیت صورت گیرد.
با وجود معافیت نابالغ از اجرای حدود، وضعیت شریک بالغ در زنای فرد نابالغ کاملاً متفاوت است. مطابق ماده ۲۲۸ قانون مجازات اسلامی در زنای با محارم نسبی و همچنین زنای محصنه، اگر زانیه (زن زناکار) بالغ و زانی (مرد زناکار) نابالغ باشد، مجازات مرد نابالغ اعمال نمیشود و تنها زن به تحمل ۱۰۰ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
این مقرره نشان میدهد که قانونگذار در چنین روابطی مسئولیت کیفری بالغ را به حق میداند و نابالغ را از مجازات حدی، مستثنا میکند. بنابراین زنای فرد نابالغ اگرچه به عنوان جرم تحقق مییابد، اما پیامدهای کیفری آن بسته به بلوغ یا عدم بلوغ هر یک از طرفین تفاوت دارد و نسبت به نابالغ رویکرد حمایتی و اصلاحی اعمال میشود.
کلیک کنید: زنای غیرمحصنه
اثبات زنای فرد نابالغ
زنای فرد نابالغ همانند دیگر انواع زنا از جرائمی شناخته میشود که در شرع اسلام، مجازات حدی برای آن مقرر شده است. تحقق این جرم منوط به رابطه جنسی میان زن و مرد نامحرم به گونهای که دخول تا حد مشخصه انجام گیرد، تعریف شده و قانونگذار مجازات سختگیرانهای برای آن اعمال میکند.
به دلیل شدت مجازاتها، راههای اثبات این جرم نیز محدود و با شرایط قانونی خاصی پیشبینی شده که شامل اقرار، شهادت و علم قاضی میشود. در ادامه به بررسی روشهای اثبات زنای فرد نابالغ میپردازیم:
- اقرار: اقرار از مهمترین ادله اثبات زنا است. برای تحقق آن، شخص باید با اراده و اختیار کامل نزد قاضی ۴ مرتبه اقرار کند. اقرار کمتر از این تعداد (یعنی ۲ یا ۳ مرتبه) کفایت نمیکند. همچنین اقرار نزد اشخاص عادی یا افراد غیرصلاحیتدار هیچ ارزشی ندارد و فقط در محضر قاضی معتبر است. این قاعده به دلیل رعایت اصل احتیاط در مجازاتهای حدی اعمال میشود.
- شهادت: شهادت نیز یکی از طرق اثبات زنای فرد نابالغ به حساب میآید؛ اما تحقق آن شرایط بسیار دشواری دارد. قانونگذار مقرر کرده که 4 مرد عادل که همزمان در صحنه حضور داشتهاند و وقوع زنا را به صورت مستقیم دیده باشند، میتوانند شهادت دهند. در صورت نبود 4 مرد، شهادت 3 مرد و 2 زن نیز پذیرفته میشود. سختگیری در شهادت در این حد است که همه شهود باید ناظر بر وقوع کامل عمل زنا تا حد مقرر قانونی باشند که در عمل به ندرت امکان تحقق دارد.
- علم قاضی: علم قاضی یکی دیگر از مهمترین ادله در حقوق کیفری است و در اثبات زنای فرد نابالغ نیز نقش اساسی ایفا میکند. چنانچه قاضی بر اساس قرائن، امارات و دلایلی مانند فیلم، عکس، گزارشهای معتبر یا سایر مستندات اطمینان یابد که زنا رخ داده، حتی در صورت نبود شهادت یا اقرار، اگر برای قاضی یقین حاصل شود، وقوع جرم قابل اثبات خواهد بود.
کلیک کنید: فرق رابطه نامشروع و زنا
مجازات و حکم زنای نابالغ
زنا یکی از شدیدترین جرائم در شرع و قانون کیفری است که ذیل جرائم حدی و در صدر روابط نامشروع قرار میگیرد. مجازات این جرم بسته به نوع زنا میتواند سنگسار، اعدام یا ۱۰۰ ضربه شلاق باشد. این سختگیری ریشه در منابع فقهی دارد که زنا را مخل نظم عمومی و اخلاق اجتماعی میداند. با این حال زمانی که یکی از طرفین نابالغ باشد، قواعد خاصی بر مجازات حاکم است که به جای حد، اقدامات تامینی و تربیتی اعمال میشود.
طبق تبصره ماده ۲۲۱ قانون مجازات اسلامی هرگاه یکی از طرفین نابالغ باشد، جرم زنا محقق است؛ ولی نابالغ به دلیل فقدان مسئولیت کیفری، مشمول حد نمیشود.
در چنین وضعیتی دادگاه با توجه به شرایط، اقدامات تامینی و تربیتی مقرر در کتاب اول قانون مجازات اسلامی را اعمال میکند. بر این اساس قانونگذار در قبال نابالغ، اصل اصلاح و حمایت را بر مجازات مقدم میداند و هدف مقنن، هدایت فرد نابالغ به مسیر صحیح است.
چنانچه زنای فرد نابالغ در شرایطی رخ دهد که فرد زیر ۱۲ سال باشد، اقدامات تربیتی خاصی پیشبینی شده است. دادگاه در این حالت نابالغ را مشمول یکی از 3 دسته اقدامات مقرر شده اصلاحی و تربیتی میکند. این تدابیر جایگزین حد هستند و هدف اصلی آنها حفاظت از کودک در برابر انحراف بیشتر و تضمینی برای اصلاح و تربیت او است. این اقدامات تامینی و تربیتی برای نابالغ زیر ۱۲ سال به قرار زیر هستند:
- سپردن به والدین یا سرپرست قانونی: در این حالت دادگاه کودک را به خانواده یا سرپرست قانونی او تحویل میدهد و از آنها تعهد کتبی مبنی بر تربیت صحیح و مراقبت لازم اخذ میکند. تعهد والدین به عنوان ضمانتی است تا کودک در مسیر اصلاح قرار گیرد و امکان تکرار جرم به حداقل برسد.
- واگذاری به اشخاص حقیقی یا حقوقی صالح: اگر والدین یا سرپرست قانونی، فاقد صلاحیت باشند یا دسترسی به آنها وجود نداشته باشد، دادگاه کودک را به اشخاص مورد اعتماد یا نهادهای معتبر میسپارد. این افراد یا نهادها موظف هستند نقش حمایتی، تربیتی و مراقبتی را ایفا کنند تا نابالغ از محیط ناسالم دور شود و تحت نظارت باشد.
- نصیحت توسط قاضی: در برخی مواقع قاضی به جای اعمال اقدامات سختتر با نصیحت و ارشاد مستقیم، کودک را متوجه خطای رفتارش میکند. این اقدام جنبه پیشگیرانه دارد و متناسب با سن کم نابالغ، بیشتر بر مبنای جنبه اخلاقی برای هدایت به مسیر درست اجتماعی است.
اگر زنای فرد نابالغ در سنین ۱۲ تا ۱۵ سالگی رخ دهد، قانونگذار با توجه به رشد نسبی و درک بیشتر فرد، اقدامات تربیتی متفاوتی در نظر گرفته است. در این بازه سنی، نابالغ دیگر کودک خردسال محسوب نمیشود و امکان اصلاح با روشهای دیگر فراهم است. قانونگذار اقدامات تامینی و تربیتی را به جای مجازات برای نابالغ ۱۲ تا ۱۵ سال به قرار زیر تعریف کرده است: - اخطار و تعهد کتبی: دادگاه میتواند به نابالغ اخطار دهد و از او یا سرپرست وی، تعهد کتبی اخذ کند. این اقدام نوعی هشدار رسمی است که کودک را به جدی بودن جرم و پیامدهای آن آگاه سازد. تعهد کتبی همچنین نقش بازدارنده دارد و در صورت تکرار، امکان تشدید اقدامات فراهم میشود.
- نگهداری در کانون اصلاح و تربیت: در صورت شدت جرم یا احتمال بالای تکرار آن، دادگاه میتواند نابالغ را برای مدت بین ۳ ماه تا یک سال در کانون اصلاح و تربیت نگهداری کند. این اقدام نه به عنوان مجازات، بلکه با هدف بازپروری و اصلاح رفتاری مرتکب اعمال میشود تا نوجوان در محیطی کنترل شده، تحت آموزش و نظارت قرار گیرد.
حکم و مجازات زنای محصنه با نابالغ
زنای محصنه به وضعیتی گفته میشود که فرد متاهل با وجود داشتن همسر دائم، بالغ و امکان ایجاد رابطه جنسی مشروع، مرتکب زنا با دیگری شود. در این وضعیت مرد متاهل را محصن و زن متاهله را محصنه مینامند.
این نوع از جرم زنا از سنگینترین انواع زنا محسوب میشود و مجازات آن در شرع و قانون، حد رجم (سنگسار) و اعدام تعیین شده است. قانونگذار در ماده ۲۲۸ قانون مجازات اسلامی بیان کرده که در زنای با محارم نسبی و زنای محصنه، چنانچه زانی بالغ و محصن بوده و زانیه نابالغ باشد، مجازات زانی حد رجم (سنگسار) و اعدام است.
اما زنای فرد نابالغ با زانیه محصنه به معنای برقراری رابطه جنسی میان مرد نابالغ و زنی است که شرایط احصان را داشته باشد. در چنین شرایطی قانونگذار بر اساس قانون مجازات اسلامی برای زانی نابالغ اقدامات اصلاحی و تربیتی در نظر میگیرد و برای زانیه محصنه، حکم حدی به ۱۰۰ ضربه شلاق میدهد. این حکم بیانگر آن است که در چنین حالتی، مرد نابالغ به دلیل عدم مسئولیت کیفری از مجازات حدی معاف میشود.
حکم زنای محصنه با نابالغ نشان میدهد که قانونگذار در مقام حمایت کیفری برای اطفال ذکور که بزه دیده این نوع روابط هستند، حمایت محدودی در نظر گرفته است؛ چراکه در چنین وضعیتی تنها زن بالغ به ۱۰۰ ضربه شلاق محکوم میشود و نابالغ هیچ مسئولیتی ندارد.
این در حالی است که زنای زن محصنه با مرد بالغ موجب حد رجم یا اعدام است. بنابراین میتوان گفت طفل بودن بزه دیده در این جرم از عوامل مخففه برای مجازات تلقی میشود و شدت کیفر بر افراد بالغ متمرکز است.
سخن پایانی
با توجه به آنچه گفته شد، بررسی زنای فرد نابالغ نشان میدهد که اگرچه جرم زنا به عنوان یکی از جرائم حدی با مجازاتهای سنگین مانند رجم و اعدام همراه است، اما نابالغ از این مجازاتها معاف میشود و تنها اقدامات اصلاحی و تربیتی برای وی اعمال خواهد شد.
ما در این صفحه به بررسی همهجانبه این موضوع پرداختیم و اطلاعاتی در خصوص روشهای اثبات زنا، حکم و مجازات زنای نابالغ و زنای محصنه با نابالغ را در اختیار شما قرار دادیم. امیدواریم که مطالب ارائه شده توسط وکیل رابطه نامشروع در تشریح مسئولیت کیفری افراد درگیر با این جرم، موثر واقع شود. در صورت تمایل هم میتوانید از مشاوره حقوقی با وکیل کیفری در این زمینه استفاده کنید.
سوالات متداول
- آیا زنا توسط فرد نابالغ جرم است؟
زنای فرد نابالغ از نظر قانون جرم تلقی میشود و تحقق زنا محرز است؛ اما نابالغ به دلیل فقدان مسئولیت کیفری مشمول مجازات حدی نمیشود. قانونگذار چنین فردی را تنها به اقدامات تامینی و تربیتی محکوم میکند. بنابراین اصل جرم منتفی نیست؛ بلکه نوع واکنش مقنن متفاوت بوده و بر اصلاح و تربیت تمرکز دارد؛ نه مجازات شدید. - آیا شریک بالغ در زنای فرد نابالغ مجازات میشود؟
بله؛ در صورتی که یکی از طرفین نابالغ باشد، شریک بالغ بر اساس نوع زنا و شرایط آن مجازات خواهد شد. به عنوان مثال در زنای محصنه یا زنا با محارم نسبی، اگر نابالغ درگیر رابطه با زن محصنه شود، زن مشمول ۱۰۰ ضربه شلاق میشود. بنابراین مسئولیت کیفری متوجه بالغ است و نابالغ از مجازات حدی معاف خواهد بود.
