زنای غیرمحصنه به دلیل آثار اجتماعی و اخلاقی آن، یکی از حساسترین جرائم حدی در نظام حقوق کیفری شناخته میشود که قانونگذار مجازات مشخصی برای آن تعیین کرده است. با توجه به اینکه شناخت دقیق ابعاد این جرم میتواند درک بهتری از قوانین کیفری ارائه دهد و مانع از مشکلات قضایی شود، ما این صفحه را به این موضوع اختصاص دادهایم. در این نوشتار ضمن تشریح جزئیات این نوع از زنا، شرایط تحقق، حکم، مجازات و نکات حقوقی پیرامون این جرم را بررسی میکنیم؛ پس پیشنهاد میکنیم تا انتهای مطالب همراه بهترین وکیل پایه یک دادگستری باشید.
موسی الرضا میر وکیل پایه یک دادگستری
وکالت و مشاوره تخصصی در دعاوی کیفری
شماره تماس جهت تعیین وقت مشاوره
زنای غیرمحصنه چیست؟
زنا به معنای برقراری رابطه جنسی میان زن و مرد نامحرم است که شرع اسلامی به طور مطلق این عمل را حرام میداند و در قانون مجازات اسلامی نیز جرمانگاری شده است.
مطابق با قوانین، زنا انواع مختلفی دارد که میزان مجازات هر کدام متفاوت است؛ از جمله زنای به عنف و اکراه که به معنای جماع با فردی از روی اجبار است، زنای محصنه و زنای غیرمحصنه. قانونگذار در ماده ۲۳۰ قانون مجازات اسلامی به طور صریح به زنای غیرمحصنه پرداخته و مجازات آن را شلاق در نظر گرفته است. شدت مجازات در برخی از انواع زنا بسیار سنگین بوده و حتی میتواند تا حد اعدام فرد زانی پیش برود.
بنابراین زنای غیرمحصنه یکی از انواع زنا است که در آن فرد زانی، اعم از زن یا مرد، مجرد بوده یا در صورت تاهل، شرایط احصان برای او وجود نداشته باشد. شرایط احصان زمانی محقق میشود که شخص دارای همسر شرعی و دائمی بالغ باشد، پیشتر با او رابطه جنسی برقرار کرده و هر زمان که بخواهد امکان نزدیکی داشته باشد.
در صورت عدم وجود این شرایط، احصان محقق نمیشود و فرد در صورت ارتکاب زنا، مشمول حکم زنای غیرمحصنه خواهد بود. در واقع مجرد بودن زانی یا زانیه یا فقدان شرایط احصان در افراد متاهل از موارد اصلی تحقق زنای غیرمحصنه محسوب میشود.
با توجه به این تعاریف، اگر زن و مردی مجرد اقدام به زنا کنند، عمل ارتکابی آنها زنای غیرمحصنه محسوب میشود و حکم مربوط به آن جاری خواهد شد. همچنین اگر یکی از طرفین متاهل باشد و دیگری مجرد، زنا برای فرد متاهل زنای محصنه و برای فرد مجرد، زنای غیرمحصنه به شمار میآید؛ مگر اینکه فرد متاهل نیز به دلیل عدم تحقق شرایط احصان در همین دستهبندی قرار گیرد.
در نتیجه برای تعیین مجازات زنا، بررسی دقیق شرایط احصان ضروری است؛ زیرا نوع زنا مستقیماً بر میزان مجازات تاثیر میگذارد. در قانون مجازات اسلامی برای زنای غیرمحصنه مجازات شلاق پیشبینی شده است.
کلیک کنید: فرق رابطه نامشروع و زنا
شرایط وقوع جرم زنای غیرمحصنه
هر جرمی در قانون برای تحقق نیازمند وجود شرایط مشخصی است؛ اما در جرائمی مانند زنا که آثار اجتماعی و خانوادگی بیشماری دارد، این شرایط با دقت و حساسیت بیشتری بررسی میشوند.
علت آن هم شدت و سختگیری قانونگذار در تعیین مجازات چنین اعمالی است. علاوهبر این از آنجا که زنای غیرمحصنه حدی محسوب میشود، تحقق آن نیازمند احراز دقیق ارکان و شرایط قانونی است. در ادامه مهمترین شرایط وقوع این جرم را بررسی میکنیم:
- اجماع و رضایت میان زن و مرد: یکی از ارکان اساسی تحقق زنای غیرمحصنه وجود رضایت و توافق میان زن و مرد نامحرم است. به عبارت دیگر رابطه باید با آگاهی و اراده طرفین شکل بگیرد و بدون اجبار یا اکراه باشد. چنانچه زنا به عنف یا اکراه انجام شود، این جرم در دسته زنای غیرمحصنه قرار نمیگیرد و حکم متفاوتی دارد. همچنین طرفین نباید زوجیت دائمی یا موقت با یکدیگر داشته باشند؛ چراکه واضح است در این صورت عمل ارتکابی مشمول حکم زنا نیست. وجود این شرط در اثبات جرم نقش تعیین کنندهای دارد.
- وقوع دخول طبق تعریف قانونی: برای تحقق زنای غیرمحصنه، قانونگذار در مواد مختلف قانون مجازات اسلامی وقوع دخول را شرط دانسته است. منظور از دخول، ورود آلت تناسلی مرد به اندازه ختنهگاه در قبل یا دبر زن است. صرف تماس جنسی، بوسه، لمس یا روابط جنسی غیرزنا، مشمول تعریف زنا نمیشود و مجازات متفاوتی دارد. دادگاه برای احراز این شرط به اقرار صریح مرتکب یا شهادت چهار شاهد مرد عادل استناد میکند. عدم تحقق این شرط، حتی در صورت وجود سایر شرایط، موجب عدم امکان اجرای حد زنا خواهد شد.
- عاقل و بالغ بودن طرفین: یکی دیگر از شرایط تحقق زنای غیرمحصنه عاقل و بالغ بودن هر دو طرف است. در صورتی که یکی از طرفین صغیر یا مجنون باشد، حکم زنا در مورد او جاری نمیشود و موضوع در دستهبندی دیگری قرار میگیرد. بلوغ طبق موازین شرعی و قانونی به سن خاصی وابسته است و دادگاه موظف است این موضوع را احراز کند. همچنین عقلانیت به معنای توانایی درک ماهیت عمل ارتکابی و آگاهی از حرمت شرعی و قانونی آن است؛ بنابراین در فقدان این شرط، اجرای مجازات حدی ممکن نیست.
- مجرد بودن زن و مرد یا فقدان شرایط احصان: زنای غیرمحصنه زمانی محقق میشود که هر دو طرف یا مجرد باشند یا اگر متاهلاند، شرایط احصان برای آنها وجود نداشته باشد. شرایط احصان زمانی تحقق مییابد که فرد همسر دائمی و بالغ داشته، امکان برقراری رابطه جنسی با او فراهم بوده و پیشتر نزدیکی صورت گرفته باشد. اگر هر یک از این شرایط فراهم نباشد، شخص محصن محسوب نمیشود. به عنوان مثال دوری طولانی مدت همسر، بیماری جسمی یا محرومیت از رابطه جنسی میتواند احصان را از بین ببرد.
- نامحرم بودن زن و مرد: یکی از شروط مهم دیگر در تحقق این جرم، نامحرم بودن زن و مرد نسبت به یکدیگر است. اگر میان طرفین رابطه زوجیت دائمی یا موقت وجود داشته باشد، حتی در صورت برقراری رابطه جنسی بدون رضایت، موضوع زنا تلقی نمیشود و در چارچوب دعاوی دیگری مانند تمکین یا خشونت زناشویی بررسی میشود. قانونگذار در این خصوص به طور شفاف عمل کرده و وجود هرگونه زوجیت شرعی را مانع تحقق زنای غیرمحصنه میداند. این شرط به ویژه در پروندههای خانوادگی اهمیت دوچندانی دارد.
- علم و آگاهی نسبت به حرمت عمل: از دیگر شرایط تحقق زنای غیرمحصنه علم و آگاهی مرتکب نسبت به حرمت شرعی و قانونی زنا است. اگر فردی به دلیل جهل به حکم شرعی یا قانونی جرم زنا آگاه نباشد، عمل ارتکابی او ممکن است مشمول مجازات حدی نشود. البته این موضوع باید توسط دادگاه بررسی و احراز شود و صرف ادعای جهل، کافی نیست. این شرط از اصول اساسی حقوق کیفری است که مسئولیت کیفری را مبتنی بر آگاهی و قصد مرتکب میداند.
حکم و مجازات زنای غیرمحصنه
طبق ماده ۲۳۰ قانون مجازات اسلامی، حد زنا در مواردی که مرتکب غیرمحصن باشد، ۱۰۰ ضربه شلاق است. این مجازات از نوع مجازات حدی است و قانونگذار هیچگونه اختیاری برای تبدیل یا تخفیف آن ندارد. به عبارت دیگر دادگاه موظف است در صورت احراز شرایط قانونی و اثبات زنای غیرمحصنه، دقیقاً همین حکم را اجرا کند و امکان جایگزینی آن با جزای نقدی یا مجازات تعزیری وجود ندارد.
این سختگیری در احکام حدی به دلیل جلوگیری از تضعیف احکام شرعی و حفظ نظم اجتماعی است. البته باید توجه داشت که تحقق این حکم نیازمند اثبات دقیق جرم از طریق اقرار یا شهادت شهود معتبر است و صرف ادعا یا ظن برای اجرای حد، کافی نیست.
مجازات زنای غیرمحصنه در قانون مجازات اسلامی ۱۰۰ ضربه شلاق است؛ اما باید توجه داشت که قانونگذار برای انواع زنا مجازاتهای متفاوتی پیشبینی کرده و اعمال میکند. در حالی که زنای غیرمحصنه مجازات حدی شلاق دارد در زنای محصنه، ممکن است مجازات به رجم (سنگسار) یا اعدام منتهی شود.
همچنین در مواردی مانند زنای به عنف یا اکراه که بدون رضایت یکی از طرفین انجام میشود، مجازات بسیار شدیدتر خواهد بود. بنابراین برای تعیین نوع مجازات، دادگاه ابتدا باید وضعیت تاهل و شرایط احصان را بررسی کند؛ زیرا همین عامل مهمترین ملاک در تشخیص شدت کیفر است.
نکته دیگر که باید بدانید در خصوص کفاره زنای غیرمحصنه است. کفاره در فقه اسلامی به معنای جریمه مالی یا بدنی شناخته میشود که برای جبران برخی گناهان و تخلفات شرعی تعیین شده و شامل آزاد کردن برده، اطعام فقرا یا روزه گرفتن است. البته زنا در قانون و شرع، جزو جرائمی نیست که کفاره آن جایگزین یا تکمیل کننده حد محسوب شود.
به بیان دیگر اگر زنای غیرمحصنه اثبات شود، حد شرعی آن یعنی ۱۰۰ ضربه شلاق، اجرا خواهد شد و این حکم با پرداخت کفاره ساقط نمیشود. با وجود این برخی مراجع فقهی معتقدند که مرتکب زنا بهتر است علاوهبر تحمل مجازات قانونی، برای جبران جنبه معنوی گناه به اعمالی مانند پرداخت کفاره یا انجام کارهای خیر نیز اقدام کند. این موضوع جنبه الزامی ندارد؛ اما به عنوان توصیه اخلاقی مطرح شده است. در صورت تمایل، میتوانید از دانش و تجربه وکیل رابطه نامشروع هم استفاده کنید.
نمونه حکم زنای غیرمحصنه
برای دانلود، اینجا کلیک کنید.
نکات حقوقی زنای غیرمحصنه
زنای غیرمحصنه از جرائم حدی و حساس در نظام حقوق کیفری ایران است که قانونگذار مجازات سنگینی برای آن پیشبینی کرده و اجرا میکند. اهمیت این موضوع به دلیل آثار اجتماعی، اخلاقی و خانوادگی آن بسیار بالاست و کوچکترین اشتباه در درک مفاهیم حقوقی میتواند منجر به تضییع حقوق افراد شود. در این بخش قصد داریم مهمترین نکات حقوقی زنای غیرمحصنه را یادآور شویم تا ابعاد قانونی و فقهی این جرم را بهتر درک کنید. این نکات به قرار زیر هستند:
- زنای غیرمحصنه زمانی تحقق مییابد که زن و مرد نامحرم، چه مجرد و چه متاهل فاقد شرایط احصان با رضایت و آگاهی کامل، رابطه جنسی طبق تعریف قانونی برقرار کنند.
- در ماده ۲۳۰ قانون مجازات اسلامی، قانونگذار حد زنای غیرمحصنه را ۱۰۰ ضربه شلاق تعیین کرده و به صراحت این مجازات را غیرقابل تبدیل و غیرقابل تخفیف دانسته است.
- اگر هر یک از طرفین متأهل باشند اما به دلیل دوری همسر یا موانع پزشکی امکان نزدیکی نداشته باشند، شرایط احصان محقق نمیشود و عمل ارتکابی زنای غیرمحصنه تلقی میشود.
- در صورتی که یکی از طرفین مجبور یا اکراه شده باشد، جرم زنای غیرمحصنه منتفی میشود و زنا در این حالت به عنوان زنای به عنف طبقهبندی میشود که مجازات شدیدتری دارد.
- زنای غیرمحصنه به دلیل ماهیت حدی خود مشمول مرور زمان نمیشود و هر زمان که جرم اثبات شود، اجرای حد الزامی است.
- در صورت وقوع زنای غیرمحصنه میان زن و مرد نابالغ، حکم مجازات متفاوت خواهد بود و دادگاه بسته به شرایط مرتکب و آثار جرم، مجازات تعزیری تعیین میکند.
- در صورتی که جرم زنای غیرمحصنه با عنف یا فریب تحقق یابد، مسئولیت کیفری بر عهده زانیِ اکراه کننده خواهد بود و طرف مقابل بدون مجازات میماند.
- زنای غیرمحصنه از جرائمی است که حتی رضایت شاکی خصوصی یا گذشت او تاثیری بر سقوط مجازات ندارد.
- در پروندههای مرتبط با زنای غیرمحصنه، اگر دلیل و مدرک کافی برای اثبات جرم ارائه نشود اما دادگاه به ظن قوی برسد، ممکن است مرتکب به مجازات تعزیری محکوم شود.
- در صورتی که زنا میان محارم سببی یا نسبی واقع شود، مجازات شدیدتر و در برخی موارد اعدام است؛ حتی اگر شرایط احصان محقق نشده باشد.
سخن پایانی
با توجه به آنچه گفته شد زنای غیرمحصنه به دلیل ماهیت حدی خود از جرائم سنگین محسوب میشود که اجرای حد آن الزامی است. قانونگذار همواره برای جرائمی که برگرفته از فقه و شرع هستند، مجازات سختگیرانهای در نظر گرفته و اعمال میکند. از اینرو ما در این صفحه به بررسی همهجانبه این جرم پرداختیم و در خصوص شرایط وقوع جرم زنا، حکم، مجازات و کفاره زنای غیرمحصنه، همچنین نکات حقوقی پیرامون این موضوع، اطلاعاتی را با شما به اشتراک گذاشتیم. این توضیحات باعث درک بهتر مقررات کیفری مرتبط با این جرم میشود و به افراد کمک میکند تا از عواقب سنگین جرم زنا آگاه باشند و از ارتکاب آن پیشگیری کنند. در آخر هم پیشنهاد میکنیم در صورت مواجهه با این جرائم از مشاوره حقوقی با وکیل کیفری غافل نشوید.
سوالات متداول
- آیا مجازات جرم زنای غیرمحصنه قابل تبدیل است؟
خیر؛ بر اساس ماده ۲۳۰ قانون مجازات اسلامی، حد زنای غیرمحصنه ۱۰۰ ضربه شلاق است و چون مجازات حدی محسوب میشود، امکان تبدیل آن به جزای نقدی، تعلیق، تعویق یا تخفیف وجود ندارد. - در صورت تکرار جرم زنای غیرمحصنه چه حکمی صادر میشود؟
در صورت تکرار جرم، برای هر بار ارتکاب و اثبات زنای غیرمحصنه، حد ۱۰۰ ضربه شلاق اجرا میشود و مجازاتها با یکدیگر ادغام نمیشوند. - در چه شرایطی حکم اعدام به جرم زنا تعلق میگیرد؟
اعدام در جرائم زنا زمانی اعمال میشود که شرایط زنای محصنه محقق باشد یا زنا به عنف و اکراه انجام شود. در این موارد، قانونگذار مجازات سنگینتری نسبت به زنای غیرمحصنه در نظر گرفته است. - اگر یکی از طرفین در زنای غیرمحصنه نابالغ باشد، چه حکمی دارد؟
در صورتی که یکی از طرفین نابالغ باشد، مجازات حدی برای او اعمال نمیشود؛ اما طرف بالغ در صورت تحقق سایر شرایط، مشمول مجازات حدی خواهد بود.
